GSHER Digital Learning Academy
ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା

ଏହା ଶିକ୍ଷା ସାମଗ୍ରୀ। ନିଜ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ରଖନ୍ତୁ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟପୁସ୍ତିକାରୁ ଔଷଧ ବଦଳାନ୍ତୁ ନାହିଁ।

============================================================
1.1 ରକ୍ତଚାପ କ’ଣ ଓ ଏହାର ନିରବ ବିପଦ — ମାଗଣା
ଏହା ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁବାଦ। ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା ଇଂରାଜୀ ପାଠ ସହ ମିଳାଇ ନିଜ ଚିକିତ୍ସା ଦଳକୁ ପଚାରନ୍ତୁ।

ଆପଣ କ’ଣ ଶିଖିବେ
ଏହି ପାଠ ଶେଷରେ ଆପଣ ନିଜ ଭାଷାରେ ରକ୍ତଚାପ ବୁଝାଇପାରିବେ; ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଓ ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଚାପ ଚିହ୍ନିପାରିବେ; ରକ୍ତଚାପ ଓ ନାଡ଼ିର ଗତି ମଧ୍ୟରେ ଫରକ କହିପାରିବେ; ଭଲ ଲାଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥାଇପାରେ ତାହା ବୁଝାଇପାରିବେ; ଏବଂ ଏହି ପାଠ୍ୟକ୍ରମ କିପରି ପେସାଦାର ଚିକିତ୍ସା ସେବାକୁ ସହଯୋଗ କରେ ତାହା କହିପାରିବେ। ଆପଣ ନିଜ ଶିକ୍ଷା ରେକର୍ଡ ଆରମ୍ଭ କରିବେ ଓ ତୁରନ୍ତ ସହାୟତା ଦରକାର ହେଉଥିବା ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିବେ।

ପଢ଼ିବା, ଭାବିବା ଓ କାର୍ଯ୍ୟପୁସ୍ତିକାର ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ପ୍ରାୟ 45 ମିନିଟ୍ ରଖନ୍ତୁ। ଡାକ୍ତରୀ ଶିକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଧୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ, ଅପରିଚିତ ଶବ୍ଦ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତୁ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅଂଶକୁ ପୁଣି ପଢ଼ନ୍ତୁ।

ଏକ ଚିହ୍ନା ପ୍ରଶ୍ନରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା
“ମୋତେ ତ ଭଲ ଲାଗୁଛି। ତେବେ ରକ୍ତଚାପ ବିଷୟରେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରିବି?”

ଏହା ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରଶ୍ନ। ଦାନ୍ତ ବିନ୍ଧିବା, ଜ୍ୱର ବା ଆଣ୍ଠୁରେ ଆଘାତ ଭଳି ଅସୁବିଧାରୁ ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଜାଣିଥାଉ। ତେଣୁ କୌଣସି ରୋଗ ହେଲେ ତାହାର ସଙ୍କେତ ମିଳିବ ବୋଲି ଭାବୁ। ରକ୍ତଚାପ ଅନେକ ସମୟରେ ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ। ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କାମ କରିପାରନ୍ତି, ଯାତ୍ରା କରିପାରନ୍ତି, ହସିପାରନ୍ତି, ଶୋଇପାରନ୍ତି ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ କାମ କରିପାରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ରକ୍ତଚାପ ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧିକ ରହିଥାଏ।

ରକ୍ତଚାପ ବିଷୟରେ ଶିଖିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅନିଶ୍ଚିତତା ବଦଳରେ ଉପଯୋଗୀ ଜ୍ଞାନ ପାଇବା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ହୃଦ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନକୁ ଭୟ କରିବା ବା ଘରକୁ ଡାକ୍ତରଖାନା କରିଦେବା ଦରକାର ନାହିଁ। କିଛି ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଦକ୍ଷତା ଦରକାର: କ’ଣ ମପାଯାଉଛି ବୁଝିବା, ଠିକ୍ ଭାବରେ ମାପିବା, ଉପଯୋଗୀ ରେକର୍ଡ ରଖିବା ଓ ଉଚିତ ସହାୟତା ନେବା।

1. ସରଳ ବୁଝାମଣା: ଏକ ପମ୍ପ ଓ ଜୀବନ୍ତ ରକ୍ତନଳୀର ଜାଲ
ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟ ହେଉଛି ମାଂସପେଶୀରେ ଗଠିତ ଏକ ପମ୍ପ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ପନ୍ଦନରେ ଏହା ରକ୍ତକୁ ଧମନୀ ଭିତରକୁ ପଠାଏ। ଧମନୀ ହେଉଛି ହୃଦୟରୁ ବାହାରକୁ ରକ୍ତ ବହନ କରୁଥିବା ରକ୍ତନଳୀ। ରକ୍ତ ଶରୀରର ତନ୍ତୁକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯୋଗାଏ ଏବଂ ଦରକାରୀ ପଦାର୍ଥକୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ନିଏ। ପଢ଼ିବା, ଚାଲିବା ବା ଶୋଇବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରକ୍ତସଞ୍ଚାଳନ ଚାଲିଥାଏ।

ଧମନୀର କାନ୍ଥ ଉପରେ ରକ୍ତ ପକାଉଥିବା ଚାପକୁ ରକ୍ତଚାପ କୁହାଯାଏ। ସାରା ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ଚଳାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଚାପ ଆବଶ୍ୟକ। ରକ୍ତଚାପ ରହିବା ସ୍ୱାଭାବିକ; ଚାପ ଲଗାତାର ଅତ୍ୟଧିକ ରହିବା ହେଉଛି ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ।

ଘରର ପାଇପ୍‌ରେ ପାଣି ବହିବା କଥା ଭାବନ୍ତୁ। ଏହା ଚାପକୁ କଳ୍ପନା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, କିନ୍ତୁ ଉଦାହରଣର ସୀମା ଅଛି। ମଣିଷର ଧମନୀ ଜୀବନ୍ତ ଗଠନ। ଏହାର କାନ୍ଥ ଫୁଲିପାରେ ଓ ଶିଥିଳ ହୋଇପାରେ; ହୃଦୟ ପମ୍ପ କରିବାର ଢଙ୍ଗ ବଦଳାଏ; ସ୍ନାୟୁ, ହରମୋନ୍ ଓ ବୃକ୍କ ରକ୍ତସଞ୍ଚାଳନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଭାଗ ନିଅନ୍ତି। ଆମ ଶରୀର ପାଣି ପାଇପ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାଠାରୁ ବହୁତ ଅଧିକ ଖାପ ଖୁଆଇପାରେ।

ଏବେ ତିନୋଟି କଥା ମନେ ରଖନ୍ତୁ: ହୃଦୟ ପମ୍ପ କରେ, ଧମନୀ ରକ୍ତ ବହନ କରେ ଓ ରକ୍ତଚାପ ତାହାର କାନ୍ଥ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଚାପକୁ ବୁଝାଏ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ପାଠରେ ଏମାନେ କିପରି ଏକାଠି କାମ କରନ୍ତି ଶିଖିବେ। ସଚେତନ ଯତ୍ନ ନେବା ପୂର୍ବରୁ ସବୁ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ମୁଖସ୍ଥ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

2. ମନିଟର୍‌ରେ ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା କାହିଁକି ଦେଖାଯାଏ?
ରକ୍ତଚାପ ସାଧାରଣତଃ 120/80 mmHg ଭଳି ଲେଖାଯାଏ। ଏହାକୁ “120 ଉପରେ 80” ବା “120 ଓଭର୍ 80” ବୋଲି ପଢ଼ାଯାଏ। ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା ହୃଦ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ ଚକ୍ରର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସମୟର ଚାପକୁ ବୁଝାଏ। ଏହା ଦୁଇଟି ଅଲଗା ରୋଗ ବା ଶହେରୁ ମିଳିଥିବା ନମ୍ବର ନୁହେଁ।

ଉପର ସଂଖ୍ୟା: ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଚାପ
ହୃଦୟର ମୁଖ୍ୟ ପମ୍ପ କରୁଥିବା ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ରକ୍ତକୁ ଧମନୀରେ ପଠାଇବାବେଳେ ଚାପ ବଢ଼େ। ଉପର ସଂଖ୍ୟା ଏହି ପମ୍ପ କରିବା ସମୟର ଚାପ ଦର୍ଶାଏ। ଏହାକୁ ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଚାପ କୁହାଯାଏ। ହୃଦୟ ଚିପିହେବା ସମୟର ଚାପ ଭାବେ ଏହାକୁ ମନେ ରଖିପାରିବେ।

120/80 ରେ ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ ସଂଖ୍ୟା 120। 146/84 ରେ ଏହା 146। ସଂଖ୍ୟା ଚିହ୍ନିବା ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ। ଆପଣଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ, ତାହା ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଓ ଠିକ୍ ଭାବରେ ସଂଗୃହୀତ ରେକର୍ଡ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ତଳ ସଂଖ୍ୟା: ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଚାପ
ଦୁଇଟି ସ୍ପନ୍ଦନ ମଧ୍ୟରେ ହୃଦୟ ଶିଥିଳ ହୁଏ ଓ ତାହାର ଭିତରେ ରକ୍ତ ଭରେ। ସେହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତସଞ୍ଚାଳନ ଚାଲିଥାଏ। ଧମନୀର ଚାପ ସାଧାରଣତଃ ଶୂନ ହୁଏ ନାହିଁ। ତଳ ସଂଖ୍ୟା ଏହି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ଧମନୀ ଚାପକୁ ବୁଝାଏ। ଏହାକୁ ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଚାପ କୁହାଯାଏ।

120/80 ରେ ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍ ସଂଖ୍ୟା 80। 128/94 ରେ ଏହା 94। ତଳ ସଂଖ୍ୟା “ଶିରା ଭିତରର ଚାପ” ବା ହୃଦୟରେ ବଳିଥିବା ରକ୍ତର ପରିମାଣ ନୁହେଁ। ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା ଧମନୀର ରକ୍ତଚାପ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ
ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟଟି ବଢ଼ି ନ ଥାଇପାରେ। ତଳ ସଂଖ୍ୟା କମ୍ ଥିଲେ ଉପରର ବଢ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟାର ଗୁରୁତ୍ୱ ହଟିଯାଏ ନାହିଁ। ସେହିପରି ଉପର ସଂଖ୍ୟା ଠିକ୍ ଦେଖାଗଲେ ତଳର ବଢ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟାକୁ ଅଣଦେଖା କରିହେବ ନାହିଁ। ପୂରା ଯୋଡ଼ି ଲେଖନ୍ତୁ। କେବଳ ମନକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିବା ସଂଖ୍ୟା ବାଛନ୍ତୁ ନାହିଁ।

ଜୋରରେ କହି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ: “ମୋ ରକ୍ତଚାପ ___ ଉପରେ ___ mmHg ଥିଲା। ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟା ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍।” ନିଜ ରିଡିଂ ନ ଥିଲେ ଶିକ୍ଷା ଉଦାହରଣ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ନିଜର ଫଳାଫଳ ମନଗଢ଼ା ଲେଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

3. mmHg ଓ ମଝିର ତିର୍ଯ୍ୟକ ରେଖାର ଅର୍ଥ
mmHg ର ପୂରା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମିଲିମିଟର୍ ଅଫ୍ ମର୍କ୍ୟୁରି, ଅର୍ଥାତ୍ ପାରଦର ମିଲିମିଟର୍। ପୁରୁଣା ଚାପ ମାପିବା ଯନ୍ତ୍ରରେ ପାରଦ ସ୍ତମ୍ଭ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ଆଧୁନିକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ମନିଟର୍‌ରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଏକକ ରହିଛି। କିଲୋଗ୍ରାମ ଓଜନର ଏକକ ହେବା ପରି mmHg ଚାପର ଏକକ।

120/80 ମଝିର ରେଖା ଦୁଇଟି ମାପକୁ ଅଲଗା କରେ। ଏହାର ଅର୍ଥ 120 କୁ 80 ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରିବା ନୁହେଁ। ଏହା ହୃଦୟ 120 ପ୍ରତିଶତ କାମ କରୁଛି, ଶରୀରରେ “80 ପ୍ରତିଶତ ରକ୍ତ” ଅଛି ବା ପରୀକ୍ଷାରେ ଏତିକି ନମ୍ବର ମିଳିଛି ବୋଲି କହେ ନାହିଁ।

କେହି କେବେ କେବେ କେବଳ “ବିପି 140” କହନ୍ତି। ଭଦ୍ର ଭାବରେ ପୂରା ରିଡିଂ ଓ କେବେ ମପାଯାଇଥିଲା ପଚାରନ୍ତୁ। ଉପଯୋଗୀ ରେକର୍ଡରେ ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା, ତାରିଖ, ସମୟ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପରିସ୍ଥିତି ରହିବା ଦରକାର। ସ୍ପଷ୍ଟ ତଥ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କମାଏ।

4. ରକ୍ତଚାପ ଓ ନାଡ଼ିର ଗତି ଭିନ୍ନ
ଅନେକ ଡିଜିଟାଲ୍ ମନିଟର୍ ତିନୋଟି ସଂଖ୍ୟା ଦେଖାଏ। ଦୁଇଟି ରକ୍ତଚାପର ସଂଖ୍ୟା। ଅନ୍ୟଟି ନାଡ଼ିର ଗତି ହୋଇପାରେ, ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତି ମିନିଟ୍‌ର ସ୍ପନ୍ଦନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।

ରକ୍ତଚାପ ଧମନୀ କାନ୍ଥ ଉପରେ ଚାପ ମାପେ। ନାଡ଼ିର ଗତି ଗୋଟିଏ ମିନିଟ୍‌ରେ ହୃଦୟ କେତେଥର ସ୍ପନ୍ଦିତ ହେଉଛି ଗଣେ। ପରଦାରେ 120/80 ଓ ନାଡ଼ି 72 ଥିଲେ ରକ୍ତଚାପ 120 ଉପରେ 80 mmHg ଏବଂ ନାଡ଼ି 72 ସ୍ପନ୍ଦନ ପ୍ରତି ମିନିଟ୍।

ନାଡ଼ି ସ୍ୱାଭାବିକ ଲାଗିବା ରକ୍ତଚାପ ସ୍ୱାଭାବିକ ଥିବାର ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ। କାମ କରିବାବେଳେ ନାଡ଼ି ତୀବ୍ର ହେବା ନିଜେ ନିଜେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର ନିଦାନ ନୁହେଁ। ଦୁଇଟି ମାପ ଉପଯୋଗୀ, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟଟିର ସ୍ଥାନ ନେଇପାରେ ନାହିଁ। ନାଡ଼ି ଲଗାତାର ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଥିଲେ ବା ହୃଦ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ ଅନିୟମିତ ଲାଗିଲେ ନିଜେ ନିଦାନ କରିବା ବଦଳରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପେସାଦାରଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ।

ନୋଟ୍‌ବୁକ୍‌ରେ ଅଲଗା ଲେଖନ୍ତୁ: “ରକ୍ତଚାପ - mmHg” ଓ “ନାଡ଼ି - ସ୍ପନ୍ଦନ ପ୍ରତି ମିନିଟ୍।” ଏହି ଛୋଟ ଫରକ ମନିଟର୍ ପଢ଼ିବା ବା ଫୋନ୍‌ରେ ଫଳ କହିବାବେଳେ ସାଧାରଣ ଭୁଲ ରୋକେ।

5. ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭଲ କାହିଁକି ଲାଗିପାରେ?
ଧମନୀର ଚାପ ନିରାପଦ ସୀମା ଉପରକୁ ଗଲେ ପ୍ରତିଥର ଜଣାଇଦେବା ପାଇଁ ଶରୀରରେ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଆଲାର୍ମ ନାହିଁ। ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ସାଧାରଣତଃ କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଲକ୍ଷଣ ବିନା ହୁଏ। ଧୀରେ ଧୀରେ ବଢ଼ିଲେ ଆପଣ କେମିତି ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି ସେଥିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଫରକ ନ ଆସିପାରେ।

ଏହି ସମୟରେ ଲଗାତାର ଅଧିକ ଚାପ ରକ୍ତନଳୀ ଓ ଅଙ୍ଗ ଉପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଭାର ପକାଇପାରେ। ଯନ୍ତ୍ରଣା ନ ଥିବାର ଅର୍ଥ ଏହି ଭାର ନାହିଁ ବୋଲି ନୁହେଁ। ନିୟମିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ, ଅନ୍ୟ କାରଣରେ କ୍ଲିନିକ୍ ଯିବା ବା ଅନ୍ୟ ରୋଗର ମୂଲ୍ୟାୟନ ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଜଣାପଡ଼ିପାରେ।

ଏହାକୁ ଆମେ “ନିରବ ବିପଦ” କହୁ। ଏହା ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଚେତାବନୀ ନ ମିଳିବାକୁ ବୁଝାଏ; ତୁରନ୍ତ କୌଣସି ଅଘଟଣ ଘଟିବ ବୋଲି ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ନୁହେଁ। ବିପଦ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା କାମ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦିଏ। ଯାଞ୍ଚ, ଉପଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ଓ ନିୟମିତ ଯତ୍ନ ଭବିଷ୍ୟତ କ୍ଷତି କମାଇପାରେ।

ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧିବା ରକ୍ତଚାପ ଜାଣିବାର ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ନୁହେଁ। ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧାର ଅନ୍ୟ କାରଣ ଥାଇପାରେ ଓ ମୁଣ୍ଡ ନ ବିନ୍ଧିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥାଇପାରେ। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଔଷଧ ନେବା ବା ସମୀକ୍ଷାକୁ ଯିବା ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା, ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା ବା ରାଗ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅସୁବିଧାକୁ ରକ୍ତଚାପର ଫଳ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଧରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଭବ ତଥାପି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ନୂଆ ବା ଗୁରୁତର ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଲକ୍ଷଣ ଓ ମାପ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଏ: କେମିତି ଲାଗୁଛି ତାହା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଠିକ୍ ଭାବରେ ମପା ରକ୍ତଚାପ ମଧ୍ୟ।

6. ଗୋଟିଏ ରିଡିଂ ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ; ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଏକ ଲଗାତାର ଧାରା
ରକ୍ତଚାପ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ବଦଳେ। କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ବିଶ୍ରାମ, ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଚିନ୍ତା ଓ ମାପିବା ପରିସ୍ଥିତି ଫଳକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ମାପିବା ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟ ଦରକାରୀ। କଫ୍ ଠିକ୍ ମାପର ନ ହେବା, ମାପିବାବେଳେ କଥା କହିବା ବା ପରିଶ୍ରମ ପରେ ସାଙ୍ଗେସାଙ୍ଗେ ମାପିବା ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।

ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର ଅର୍ଥ ସମୟ ସହ ଚାପ ଅଧିକ ରହିବା। ସାଧାରଣ ଗୋଟିଏ ବଢ଼ିଥିବା ରିଡିଂ ମିଳିଲେ ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖନ୍ତୁ ଓ ଉଚିତ ଫଲୋ-ଅପ୍ କରନ୍ତୁ; ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାରୁ ନିଜେ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। କେତେକଙ୍କୁ କ୍ଲିନିକ୍‌ରେ ପୁନଃପୁନଃ ମାପ, ଘରର ରେକର୍ଡ ବା ଦୈନନ୍ଦିନ କାମ ସମୟରେ ପିନ୍ଧି ରଖିବା ମନିଟର୍ ଦରକାର ହୁଏ।

ସମସ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକାର ସୀମା ସମାନ ନୁହେଁ। WHO ସାଧାରଣତଃ ବୟସ୍କଙ୍କ ଭିନ୍ନ ଦିନର କ୍ଲିନିକ୍ ମାପରେ ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ 140 ବା ଅଧିକ ଏବଂ/ବା ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍ 90 ବା ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର କରେ। କେତେକ ଆମେରିକୀୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା 130 ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ ବା 80 ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍‌ରୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର ଶ୍ରେଣୀକରଣ କରେ। ଘର ଓ କ୍ଲିନିକ୍ ମାପର ସୀମା ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ପାଠ 1.3 ଏହାକୁ ଆହୁରି ବୁଝାଏ।

ରୋଗ ଚିହ୍ନଟ କରିବାର ସୀମା ଓ ନିଜ ଚିକିତ୍ସା ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଲଗା। ଚିକିତ୍ସକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଆଲୋଚନା କରିବାବେଳେ ବୟସ, ଲକ୍ଷଣ, ଔଷଧ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଦେଖନ୍ତି। ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ନିଜ ପ୍ରେସ୍କ୍ରିପ୍ସନ୍ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

ସାଧାରଣ ବଢ଼ିଥିବା ରିଡିଂକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଦରକାର ବୋଲି ଜରୁରୀ ଲକ୍ଷଣ ବା ଅତ୍ୟଧିକ ରିଡିଂ ଅଣଦେଖା କରିବେ ନାହିଁ। ଜରୁରୀ ସ୍ଥିତିରେ ଜରୁରୀ ପଦକ୍ଷେପ ଦରକାର। ତଳେ ସୁରକ୍ଷା ଅଂଶରେ ଏହା ବୁଝାଯାଇଛି।

7. ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରହିଲେ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?
ସମୟ ସହ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହୃଦୟ, ମସ୍ତିଷ୍କ, ବୃକ୍କ, ଆଖି ଓ ରକ୍ତନଳୀର ସମସ୍ୟାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ାଏ। ହୃଦୟକୁ ଅଧିକ ଚାପ ବିରୁଦ୍ଧରେ କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ। ମସ୍ତିଷ୍କ ସୁସ୍ଥ ରକ୍ତନଳୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଓ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍‌ର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପଦ କାରକ। ବୃକ୍କରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଛାଣନୀ ଗଠନ ଅଛି, ଯାହା ରକ୍ତନଳୀର କ୍ଷତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ।

ଏଗୁଡ଼ିକ ଆଶଙ୍କା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗୀଙ୍କର ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ଘଟଣାର ତାଲିକା ନୁହେଁ। ରୋଗ ଚିହ୍ନଟ ହେବାର ଅର୍ଥ ଅଙ୍ଗ ଆଗରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ନୁହେଁ। ଚିକିତ୍ସା ଦଳ ନିଜ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଉପଯୁକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା ସୁପାରିସ କରିବେ। ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‌ରେ ଦେଖୁଥିବା ସବୁ ପରୀକ୍ଷା ନିଜେ କରାନ୍ତୁ ନାହିଁ ଓ ଗୋଟିଏ ସ୍ୱାଭାବିକ ରିପୋର୍ଟକୁ ଜୀବନସାରା ସୁରକ୍ଷାର ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ।

ଏକ ଉପଯୋଗୀ ପ୍ରଶ୍ନ: “ଭବିଷ୍ୟତରେ ମୋ ବିପଦ କମାଇବା ପାଇଁ ଏବେ ଆମେ କ’ଣ କରିପାରିବା?” ଏହା ମାପ, ଚିକିତ୍ସା, ଦୈନନ୍ଦିନ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଫଲୋ-ଅପ୍‌କୁ ନେଇଯାଏ। କଥାବାର୍ତ୍ତା ଭୟ ବଦଳରେ ବ୍ୟବହାରିକ ଯତ୍ନ ଉପରେ ରହେ।

8. ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଚରିତ୍ରର ତ୍ରୁଟି ନୁହେଁ
ପାରିବାରିକ ଇତିହାସ, ବୟସ, ବୃକ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ନିଦ, ଔଷଧ, ଖାଦ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ କାରକ ଯୋଗଦାନ କରିପାରନ୍ତି। ମାନସିକ ଚାପର ଭୂମିକା ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କେବଳ ରାଗ, ଅଧିକ ଭାବିବା ବା କଠିନ ସ୍ୱଭାବର ଫଳ ନୁହେଁ।

ଶାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହୋଇପାରେ। ଶାରୀରିକ ଭାବେ ସକ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା ଦରକାର ହୋଇପାରେ। ପରିବାରରେ ଏହା ଥିଲେ ସୁଧାର ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଔଷଧ ଦରକାର ହେବାର ଅର୍ଥ ସ୍ୱ-ଯତ୍ନରେ ବିଫଳତା ନୁହେଁ।

ଭାରତୀୟ ପରିବାରରେ ଏହା ଜାଣିବା ଦରକାର। ଚିନ୍ତା କେବେ କେବେ ସମାଲୋଚନା ହୁଏ: “ଆପଣ କଥା ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି”, “ଆପଣ ସବୁବେଳେ ଟେନ୍ସନ୍‌ରେ” ବା “ଆପଣ ନିଜେ ଏହା କରିଛନ୍ତି।” ଏପରି କଥାରୁ ଲୋକ ରିଡିଂ, ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ବା ଛାଡ଼ିଥିବା ଡୋଜ୍ ଲୁଚାଇପାରନ୍ତି। ଯୋଜନା ମାନିବା ସହଜ କରିବା ପାଇଁ କେଉଁ ସହାୟତା ଦରକାର, ତାହା ପଚାରିବା ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ।

ଦୋଷ ଦେବା ବଦଳରେ କହନ୍ତୁ: “ଆମେ କ୍ଲିନିକ୍ ଯିବା ଯୋଜନା କରିବା କି?” ବା “ଔଷଧ ପୁଣି ଆଣିବା ତାରିଖ ମନେ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି କି?” ସମ୍ମାନପୂର୍ଣ୍ଣ ସହଯୋଗ ସତ କଥା କହିବା ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦିଏ।

9. ଏହି ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ପେସାଦାର ଚିକିତ୍ସାକୁ କିପରି ସହଯୋଗ କରେ?
ସ୍ୱ-ଯତ୍ନ ଓ ପେସାଦାର ଚିକିତ୍ସା ସେବା ଏକାଠି ଚାଲେ। ଏହି ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ତଥ୍ୟ ବୁଝିବା ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ କାମ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ କରିବାରେ ସହାୟତା କରେ। ଚିକିତ୍ସକ ଲକ୍ଷଣ ମୂଲ୍ୟାୟନ, ରୋଗ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା, ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ ଖୋଜିବା, ଚିକିତ୍ସା ଲେଖିବା ଓ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ସମୀକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ଫାର୍ମାସିଷ୍ଟ ଔଷଧ ବୁଝାଇବା ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦ ଉପଯୁକ୍ତ କି ନାହିଁ ଦେଖିବାରେ ସହାୟତା କରନ୍ତି। ନର୍ସ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ପେସାଦାର ଠିକ୍ ମାପ ଦେଖାଇପାରନ୍ତି। ଯୋଗ୍ୟ ପୋଷଣ ବିଶେଷଜ୍ଞ ବା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପେସାଦାର ଖାଦ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଆପଣଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ସହ ଖାପ ଖୁଆଇପାରନ୍ତି। ଶିକ୍ଷା ଏହି ସେବାର ଭଲ ବ୍ୟବହାରରେ ସହାୟତା କରେ; ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନିଏ ନାହିଁ।

ଆମ ଶିକ୍ଷା ପଦ୍ଧତିରେ ଚାରୋଟି କାମ ଅଛି।

ବୁଝନ୍ତୁ
ସଂଖ୍ୟାର ଅର୍ଥ, ଫଲୋ-ଅପ୍‌ର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ଚିକିତ୍ସା ଦଳର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବୁଝନ୍ତୁ। ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲେ ସରଳ ଶବ୍ଦରେ ପଚାରନ୍ତୁ। ନିଜ ଭାଷାରେ ପୁଣି କହିଲେ ଭୁଲ ବୁଝାମଣା ସମସ୍ୟା ହେବା ଆଗରୁ ଜଣାପଡ଼ିପାରେ।

ଦେଖନ୍ତୁ ଓ ଲେଖନ୍ତୁ
ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା ତଥ୍ୟ ରଖନ୍ତୁ: ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟସୂଚୀର ରିଡିଂ, ଔଷଧ ନାମ, ଲକ୍ଷଣ, ଔଷଧ ପାଇବା ସମସ୍ୟା ଓ ପ୍ରଶ୍ନ। ଏହାର ଅର୍ଥ ସଚେତନ ଭାବରେ ଦେଖି ସତ ଲେଖିବା; ଭୟରେ ବାରମ୍ବାର ମାପିବା ବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉଠାପକାର ନିଜେ ନିଦାନ କରିବା ନୁହେଁ।

ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ
ଯୋଜନାକୁ ଛୋଟ କାମରେ ପରିଣତ କରନ୍ତୁ: ଔଷଧର ସ୍ମାରକ, କମ୍ ଲୁଣ ଖାଦ୍ୟ, ଉପଯୁକ୍ତ ଚଳନ ବା ନିୟମିତ ନିଦ। କରିହେବା ଭଳି ପଦକ୍ଷେପରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ। ଅସୁସ୍ଥତା, ଚଳନର ସୀମା, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ପରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ଖାପ ଖୁଆଇବା ଦରକାର ପଡ଼ିପାରେ।

ମିଳିତ ଭାବରେ କାମ କରନ୍ତୁ
ସମୀକ୍ଷାକୁ ରେକର୍ଡ ନିଅନ୍ତୁ। କ’ଣ କରିପାରୁଛନ୍ତି ଓ କ’ଣ କଷ୍ଟକର, ଚିକିତ୍ସକଙ୍କୁ କହନ୍ତୁ। ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହେଲେ ଚୁପ୍‌ଚାପ୍ ଔଷଧ ଛାଡ଼ିବା ବଦଳରେ ପଚାରନ୍ତୁ। ଘରର ସତ ଅବସ୍ଥା ଜାଣିଲେ ମିଳିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଭଲ ହୁଏ।

10. CelluReva ର ଭୂମିକା
CelluReva ଶିଖିବାକୁ Reset, Revive, Reprogram ଓ Restore ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସଜାଏ।

Reset ର ଅର୍ଥ ନିଜ ବିଶ୍ୱାସ ଯାଞ୍ଚ କରି ନିରାପଦ ଆରମ୍ଭ କରିବା: ରିଡିଂ ବୁଝିବା, ଔଷଧ ଜାଣିବା ଓ ଚିକିତ୍ସା ସମ୍ପର୍କ ଚିହ୍ନିବା।

Revive ର ଅର୍ଥ ଦୈନନ୍ଦିନ ସହାୟକ ବିକଳ୍ପ ବାଛିବା, ଯେପରିକି ପରିଚିତ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଚଳନ। ବିଶେଷ ଶରୀର ସଫା କରିବା ଉତ୍ପାଦ ବା ଦାମୀ ଖାଦ୍ୟ ଦରକାର ନାହିଁ।

Reprogram ର ଅର୍ଥ ଭଲ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏତେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଯେ ତାହା ପୁଣି କରିବା ସହଜ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶିକ୍ଷା ଓ ଅଭ୍ୟାସକୁ ବୁଝାଏ; ଚିନ୍ତାର ଅଭ୍ୟାସ ଜିନ୍ ବଦଳାଇ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଭଲ କରେ ବୋଲି ଦାବି ନୁହେଁ।

Restore ର ଅର୍ଥ ଉପଯୋଗୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ରଖିବା, ବାଧା ପରେ ଯୋଜନାକୁ ଫେରିବା ଓ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ସମୀକ୍ଷା ଜାରି ରଖିବା। ସମସ୍ତଙ୍କ ରକ୍ତଚାପ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଆସିବ ବା ଔଷଧ ବନ୍ଦ ହେବ ବୋଲି ଏହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନୁହେଁ।

ଏଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷାର ଢାଞ୍ଚା। ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର ଅଲଗା ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ ଚିକିତ୍ସା ଭାବେ କୁହାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ୟବହାରିକ ପଦକ୍ଷେପ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣଭିତ୍ତିକ ସେବା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସ୍ଥିତି ସହ ମେଳ ଖାଇବା ଦରକାର।

11. ଔଷଧ ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ ଅଭ୍ୟାସ ଏକାଠି କାମ କରିପାରେ
କେତେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ଔଷଧ ମଧ୍ୟ ଦରକାର। ଉପଯୁକ୍ତ ରକ୍ତଚାପ ଚିକିତ୍ସା ଲକ୍ଷଣ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା କରିପାରେ। ଔଷଧ ନେଉଥିବାବେଳେ ଭଲ ରିଡିଂ ମିଳିବା ଚିକିତ୍ସା କାମ କରୁଥିବାର ସଙ୍କେତ ହୋଇପାରେ; ଔଷଧ ଅନାବଶ୍ୟକ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ।

ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଆଲୋଚନା, ଭଲ ଘରୋଇ ରିଡିଂ ବା ସାଙ୍ଗଙ୍କ ଅନୁଭବ ଦେଖି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଔଷଧ ବନ୍ଦ, କମ୍, ଦୁଇଗୁଣ ବା ଅନ୍ୟକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଡୋଜ୍ ଛାଡ଼ିଗଲେ ସେହି ଔଷଧର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନନ୍ତୁ ବା ଫାର୍ମାସିଷ୍ଟଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଔଷଧ ପାଇଁ ନିଜର ଗୋଟିଏ ଭରଣା ନିୟମ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା, ଖର୍ଚ୍ଚ, ବଟିକା ଗିଳିବାର ଅସୁବିଧା ବା ଔଷଧ ଶେଷ ହୋଇଯିବା କଥା ଦଳକୁ କହନ୍ତୁ। ଏଗୁଡ଼ିକ ମିଳିତ ଭାବରେ ସମାଧାନ କରିବାର ସମସ୍ୟା। ଲଗାତାର ସୁଧାର ପରେ ନିରାପଦ ଭାବରେ ଚିକିତ୍ସା ବଦଳିପାରିଲେ ଚିକିତ୍ସକ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରିବେ। ଆପଣ କୌଣସି ଔଷଧ ନ ନିଅନ୍ତୁ, ଗୋଟିଏ ନିଅନ୍ତୁ ବା ଅନେକ ନିଅନ୍ତୁ, ଜ୍ଞାନ ବଢ଼ାଇବା ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପଲବ୍ଧି।

12. ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟରୁ ସୁରକ୍ଷା
ଛାତିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଅତ୍ୟଧିକ ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ହଠାତ୍ ଦୁର୍ବଳତା ବା ମୁହଁ ବଙ୍କା ହେବା, କହିବାରେ ଅସୁବିଧା, ହଠାତ୍ ଦୃଷ୍ଟି ହରାଇବା ବା ନୂଆ ଭ୍ରମ ହେଲେ ଜରୁରୀ ମୂଲ୍ୟାୟନ ଦରକାର। ମନିଟର୍ ନ ଥିଲେ ବା କିଛି ସମୟ ପୂର୍ବର ରିଡିଂ ଭଲ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ ସହାୟତା ନିଅନ୍ତୁ। ପାଠ ଶେଷ କରିବା, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଖୋଜିବା ବା ଆଉ କିଛି ମାପ ନେବାରେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

ଗର୍ଭବତୀ ନ ଥିବା ବୟସ୍କଙ୍କ ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ 180 ବା ଅଧିକ ଅଥବା ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍ 120 ବା ଅଧିକ ହେଲେ ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୟାନ ଦରକାର। ଚିନ୍ତାଜନକ ଲକ୍ଷଣ ସହ ଥିଲେ ତୁରନ୍ତ ଜରୁରୀ ଚିକିତ୍ସା ନିଅନ୍ତୁ। ଲକ୍ଷଣ ନ ଥିଲେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସି ଅତି କମ୍‌ରେ ଏକ ମିନିଟ୍ ପରେ ପୁଣି ମାପନ୍ତୁ। ଏତେ ଅଧିକ ରହିଲେ ତୁରନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନିଅନ୍ତୁ। ସଂଖ୍ୟା ଜୋରକରି କମାଇବାକୁ ବ୍ୟାୟାମ ବା ଅତିରିକ୍ତ ବଟିକା ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।

ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ଓ ପ୍ରସବ ପରର କିଛି ସପ୍ତାହରେ ଭିନ୍ନ ଯତ୍ନ ଯୋଜନା ଓ ଆଗୁଆ ମୂଲ୍ୟାୟନ ଦରକାର। ପ୍ରସୂତି ଚିକିତ୍ସକ ଭିନ୍ନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ବା ଚିନ୍ତାଜନକ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ ସାଧାରଣ ବୟସ୍କଙ୍କ ସୀମାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

ସ୍ଥାନୀୟ ଜରୁରୀ ସହାୟତା ସମ୍ପର୍କ ଓ ନିକଟତମ ଉପଯୁକ୍ତ ଜରୁରୀ ଚିକିତ୍ସା କେନ୍ଦ୍ର ଲେଖି ରଖନ୍ତୁ। ଆଗରୁ ଯୋଜନା କରିଥିଲେ ସଙ୍କଟବେଳେ ପରିବାର ସମୟ ନଷ୍ଟ ନ କରି କାମ କରିପାରିବ।

13. ଭାରତୀୟ ଘରର ଉଦାହରଣ: ଦୀନବନ୍ଧୁଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା
ସକାଳ ଜଳଖିଆ ପରେ ଦୀନବନ୍ଧୁ ଝିଅ ସହ ବସିଛନ୍ତି। ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କର ନିକଟରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛି ଓ କଥା ରକ୍ତଚାପ ଆଡ଼କୁ ଯାଏ।

ଦୀନବନ୍ଧୁ କହନ୍ତି, “ମୁଁ ତ ଭଲ ଅଛି। ନିଜ କାମ କରୁଛି। ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧୁନି। ମୋର କାହିଁକି ସମସ୍ୟା ହେବ?”

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅସୁସ୍ଥ ବୋଲି ଝିଅ ତର୍କ କରେ ନାହିଁ। ସେ କହେ, “ଭଲ ଲାଗିବା ଭଲ କଥା। କିନ୍ତୁ ବିପି ସବୁବେଳେ ଚେତାବନୀ ଦିଏ ନାହିଁ। ଆମେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ମାପି ରେକର୍ଡ ରଖିବା କି?”

ଶୀଘ୍ର ସିଡ଼ି ଚଢ଼ିବା ପରେ ନେଇଥିବା ରିଡିଂ ତାଙ୍କ ମନେ ପଡ଼େ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ମାପ କମ୍ ଥିବାରୁ ସେ ପ୍ରଥମଟିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇନଥିଲେ। ଝିଅ କହେ ଦୁଇଟି ଫଳ ଓ ସେତେବେଳର ପରିସ୍ଥିତି କ୍ଲିନିକ୍‌କୁ ନେବା; କେଉଁଟି ଲୁଚାଇବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନ କରିବା।

ସେ ପଚାରନ୍ତି, “ଯଦି ଔଷଧ ଦେଇଦେବେ?”

ଝିଅ କହେ, “ତେବେ କାହିଁକି ଦରକାର, କେମିତି ନେବା ଓ କ’ଣ ଦେଖିବାକୁ ହେବ ପଚାରିବା। ଘରେ କେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ମଧ୍ୟ ପଚାରିବା। କାରଣ ବୁଝିଲେ ଯୋଜନା ମାନିବା ସହଜ ହେବ।”

ସେମାନେ ଖାତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ଚାଲୁଥିବା ଔଷଧର ତାଲିକା କରନ୍ତି ଓ ତିନୋଟି ପ୍ରଶ୍ନ ଲେଖନ୍ତି। ମୂଲ୍ୟାୟନ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଅଛି ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ବିନା ଔଷଧରେ ଭଲ ହେବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଭଲ ତଥ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ସଫଳତା।

ଏହା କାଳ୍ପନିକ ଶିକ୍ଷା ଉଦାହରଣ, ରୋଗୀଙ୍କ ସାକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶୁଣିବା, ଠିକ୍ ମାପିବା, ସତ ରେକର୍ଡ ରଖିବା ଓ ପେସାଦାରଙ୍କଠାରୁ ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ଭଳି ଉପଯୋଗୀ ପାରିବାରିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖାଇବା ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।

14. ଆପଣଙ୍କ ଅଭ୍ୟାସ ଓ କାର୍ଯ୍ୟପୁସ୍ତିକା
“ମୋ ରକ୍ତଚାପ ଶିକ୍ଷା ରେକର୍ଡ” ଶୀର୍ଷକରେ ଖାତା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ। କାଗଜ ଯଥେଷ୍ଟ; ଆପ୍ ବୈକଳ୍ପିକ। ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଚିକିତ୍ସା ତଥ୍ୟ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ସ୍ଥାନରେ ରଖନ୍ତୁ।

କାର୍ଯ୍ୟ A: ମୋର ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱାସ
ବାକ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ: “ଆଗରୁ ମୁଁ ବିପି ମାନେ ___ ଭାବୁଥିଲି”; “ଏବେ ଗୋଟିଏ କଥା ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବୁଝୁଛି: ___”; “ମୋର ଏବେ ବି ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ: ___।” ଏହା ନିଜ ଆରମ୍ଭ ଚିହ୍ନିବା, ବୁଦ୍ଧିର ପରୀକ୍ଷା ନୁହେଁ।

କାର୍ଯ୍ୟ B: ପୂରା ଫଳ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ପ୍ରକୃତ ରେକର୍ଡ ବା ଶିକ୍ଷା ଉଦାହରଣ 120/80 ନିଅନ୍ତୁ। ଲେଖନ୍ତୁ: “ଉପର ସଂଖ୍ୟା ___, ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍”; “ତଳ ସଂଖ୍ୟା ___, ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍”; “ଏକକ ___।” ନାଡ଼ି ଦେଖାଉଥିଲେ ଏକକ ସହ ଅଲଗା ଲେଖନ୍ତୁ। ଏହାକୁ ନିଜ ରୋଗ ନିଦାନ ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ।

କାର୍ଯ୍ୟ C: ସହଯୋଗର ରେକର୍ଡ
ଶିଖିବାର ଗୋଟିଏ କାରଣ, ସହଯୋଗ କରିପାରୁଥିବା ଜଣେ, ନିଜ କ୍ଲିନିକ୍ ଓ ସମୀକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲେଖନ୍ତୁ। ଔଷଧ ନେଲେ ତାଲିକା କରନ୍ତୁ। ଅଜଣା ତଥ୍ୟ ଖାଲି ରଖନ୍ତୁ ଓ ଫାର୍ମାସିଷ୍ଟ ବା ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।

କାର୍ଯ୍ୟ D: ତିନୋଟି ପ୍ରଶ୍ନ
ଉଦାହରଣ: “ରୋଗ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆଉ ମାପ ଦରକାର କି?”; “ମୋର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ?”; “କେଉଁ ଲକ୍ଷଣ ବା ରିଡିଂ ହେଲେ ଫୋନ୍ କରିବି?” ଭୟରେ ସମୟସୂଚୀ ବାଛିବା ବଦଳରେ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କଠାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ।

କାର୍ଯ୍ୟ E: ଏକ ମିନିଟ୍‌ରେ ବୁଝାନ୍ତୁ
ପରିବାରର ଜଣଙ୍କୁ ହୃଦୟ, ଧମନୀ, ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଓ ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଶବ୍ଦରେ ରକ୍ତଚାପ ବୁଝାନ୍ତୁ। ତାପରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ଭଲ ଲାଗିପାରେ କହନ୍ତୁ। ଶବ୍ଦରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହେଲେ ସେହି ଅଂଶ ପୁଣି ପଢ଼ନ୍ତୁ। ନିଜେ ବୁଝାଇ କହିବା ନିଜ ବୁଝାମଣା ଯାଞ୍ଚ କରେ; ଅନ୍ୟର ରୋଗ ନିଦାନ କରିବାକୁ ଶିଖାଏ ନାହିଁ।

15. ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା ଓ ସତ୍ୟ
ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା: କେବଳ ରାଗୀ ବା ଚିନ୍ତିତ ଲୋକଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହୁଏ।
ସତ୍ୟ: ଅନେକ କାରକ ଅଛି। ଶାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା: ମୁଣ୍ଡ ନ ବିନ୍ଧିଲେ ବିପି ସ୍ୱାଭାବିକ।
ସତ୍ୟ: ଲକ୍ଷଣରୁ ଚାପ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣିହେବ ନାହିଁ। ଠିକ୍ ମାପ ଦରକାର।

ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା: କେବଳ ଉପର ସଂଖ୍ୟା ଦରକାରୀ।
ସତ୍ୟ: ଦୁଇଟି ଲେଖନ୍ତୁ। ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଦରକାର ହୋଇପାରେ।

ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା: ସ୍ୱାଭାବିକ ନାଡ଼ି ସ୍ୱାଭାବିକ ବିପିର ପ୍ରମାଣ।
ସତ୍ୟ: ନାଡ଼ି ଗତି ମାପେ, ବିପି ଚାପ ମାପେ। ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ।

ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା: ଗୋଟିଏ ବଢ଼ିଥିବା ମାପ ସ୍ଥାୟୀ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ପ୍ରମାଣ କରେ।
ସତ୍ୟ: ସାଧାରଣ ବଢ଼ିଥିବା ମାପକୁ ପରିସ୍ଥିତି ଓ ଚିକିତ୍ସା ନିଶ୍ଚିତତା ଦରକାର। ଗୁରୁତର ରିଡିଂ ଓ ଜରୁରୀ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରତି ତଥାପି ତୁରନ୍ତ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ।

ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା: ଭଲ ଫଳ ମିଳିଲେ ଔଷଧ ବନ୍ଦ କରିଦେବା ଉଚିତ।
ସତ୍ୟ: ଫଳ ସଫଳ ଚିକିତ୍ସାର ପ୍ରଭାବ ହୋଇପାରେ। ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କୁ କହନ୍ତୁ।

ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା: ସ୍ୱ-ଯତ୍ନ ମାନେ ଡାକ୍ତର ବିନା ସବୁ ସମ୍ଭାଳିବା।
ସତ୍ୟ: ସଚେତନ ଦୈନନ୍ଦିନ କାମ ଓ ପେସାଦାର ଚିକିତ୍ସା ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ କରେ।

ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା: ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ସରିଲେ ରୋଗମୁକ୍ତିର ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି।
ସତ୍ୟ: ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ସମାପ୍ତି ଶିକ୍ଷା ଦର୍ଶାଏ। ଏହା ବିପି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ରୋଗମୁକ୍ତି ବା ଔଷଧ ବନ୍ଦର ଅନୁମତିର ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ।

16. ନିଜ ବୁଝାମଣା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ
ଉତ୍ତର ପଢ଼ିବା ଆଗରୁ ଭାବନ୍ତୁ: ରକ୍ତଚାପ କ’ଣ ମାପେ? କେଉଁ ସଂଖ୍ୟା ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍? ସ୍ପନ୍ଦନ ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ ହୁଏ? ବିପିର ଏକକ କ’ଣ? ନାଡ଼ି ଓ ବିପି ଏକ କି? ଲକ୍ଷଣ ବିନା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥାଇପାରେ କି? ପୁନଃପୁନଃ ବଢ଼ିଥିବା ମାପର ଅର୍ଥ ଓ ଚିକିତ୍ସା ଯୋଜନା କିଏ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବେ? ହଠାତ୍ ଦୁର୍ବଳତା ବା କହିବାରେ ଅସୁବିଧା ହେଲେ କ’ଣ କରିବେ?

ଉତ୍ତର ଓ କାରଣ
ରକ୍ତଚାପ ଧମନୀ କାନ୍ଥରେ ରକ୍ତର ଚାପ ମାପେ। ଉପର ସଂଖ୍ୟା ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍। ସ୍ପନ୍ଦନ ମଧ୍ୟରେ ହୃଦୟ ଶିଥିଳ ହୋଇ ରକ୍ତ ଭରେ ଓ ରକ୍ତସଞ୍ଚାଳନ ଚାଲିଥାଏ। ବିପିର ଏକକ mmHg। ନାଡ଼ି ଅଲଗା ମାପ, ଯାହା ପ୍ରତି ମିନିଟ୍‌ର ସ୍ପନ୍ଦନରେ ଦର୍ଶାଯାଏ। ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ନିରବ ଥାଇପାରେ। ଯୋଗ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ଫଳର ଅର୍ଥ ବୁଝାଇ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଚିକିତ୍ସା ଆଲୋଚନା କରିବେ। ହଠାତ୍ ଦୁର୍ବଳତା ବା କହିବାରେ କଷ୍ଟ ହେଲେ ବିପି ମାପକୁ ଅପେକ୍ଷା ନ କରି ଜରୁରୀ ସହାୟତା ନିଅନ୍ତୁ।

ମନେ ରଖନ୍ତୁ
ରକ୍ତଚାପକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହାକୁ ବୁଝନ୍ତୁ, ଠିକ୍ ମାପନ୍ତୁ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ନିଅନ୍ତୁ। ଭଲ ଲାଗିବା ଭଲ କଥା, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଯାଞ୍ଚର ସ୍ଥାନ ନେଇପାରେ ନାହିଁ। ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା ଦରକାରୀ। ଔଷଧ ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ ଅଭ୍ୟାସ ଏକାଠି କାମ କରିପାରେ। ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱ-ଯତ୍ନର ଅଂଶ।

ଏହି ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପ୍ରେସ୍କ୍ରିପ୍ସନ୍ ନୁହେଁ। ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଚିକିତ୍ସା ସହ ଜ୍ଞାନ ଓ ନିରାପଦ ସ୍ୱ-ଯତ୍ନ, ବିନା ଔଷଧର ଫଳର ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ନୁହେଁ। ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ ସରଳ: ଶିକ୍ଷା ରେକର୍ଡ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ, ସହଯୋଗ ଚିହ୍ନନ୍ତୁ ଓ ଅନୁତ୍ତରିତ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ନିଜ ଚିକିତ୍ସା ଦଳକୁ ନିଅନ୍ତୁ।

ଉତ୍ସ ଓ ଅଧିକ ପଠନ
https://www.nhlbi.nih.gov/health/heart/heart-beats
https://www.nhlbi.nih.gov/health/high-blood-pressure
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension
https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/the-facts-about-high-blood-pressure/all-about-heart-rate-pulse
https://www.nhs.uk/conditions/high-blood-pressure/
https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/high-blood-pressure
https://www.nhlbi.nih.gov/health/high-blood-pressure/treatment
https://www.nhlbi.nih.gov/health/high-blood-pressure/living-with
https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/understanding-blood-pressure-readings/monitoring-your-blood-pressure-at-home
https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/understanding-blood-pressure-readings/when-to-call-911-for-high-blood-pressure

ନିଜ ବୁଝାମଣା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ
କେଉଁ କଥାଟି ଠିକ୍?
1. ଲକ୍ଷଣ ନଥିଲେ ରକ୍ତଚାପ ସାଧାରଣ
2. ଲକ୍ଷଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥାଇପାରେ
3. ନାଡ଼ି ଓ ରକ୍ତଚାପ ସମାନ
ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥାଇପାରେ
ଲକ୍ଷଣରୁ ରକ୍ତଚାପ ଉଚ୍ଚ କି ନାହିଁ ନିଶ୍ଚିତ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ। ଠିକ୍ ପ୍ରଣାଳୀରେ ମାପନ୍ତୁ।